नेपालका प्रमुख राजनीतिक दलहरूले चन्दा र सहयोग रकमबाट उल्लेख्य आम्दानी गरेका छन्, तर यी आम्दानीहरूको स्रोत अपारदर्शी बनेको छ। संसद्को सबैभन्दा ठूलो दल नेपाली कांग्रेस, दोस्रो ठूलो दल नेकपा (एमाले), चौथो ठूलो दल राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र नेकपा (एकीकृत समाजवादी) लगायतका दलहरूले चन्दा र सहयोगबाट धेरै करोड रुपैयाँ आम्दानी गरेका छन्। तर, लेखा परीक्षण प्रतिवेदन बुझाउँदा कुनै पनि दलले चन्दा दिने व्यक्ति वा संस्थाको नाम खुलाएका छैनन्।
कानुनअनुसार, २५ हजार रुपैयाँभन्दा बढी चन्दा दिने व्यक्ति वा संस्थाको नाम, थर, वतन वा संस्थागत परिचय खुलाउनुपर्ने व्यवस्था छ। तर, दलहरूले यसलाई खुलस्त रूपमा पालना गरेका छैनन्। नेकपा (एकीकृत समाजवादी) ले आव २०७९/८० को विवरणमा चन्दा दिनेको नाम र सहयोग रकम खुलाए पनि गत आवको प्रतिवेदनमा यो विवरण लुकाएको छ।
राजनीतिक दलसम्बन्धी ऐन–२०७३ को दफा ३८ अनुसार, कुनै व्यक्ति वा संस्थाबाट २५ हजार रुपैयाँभन्दा बढी आर्थिक सहयोग प्राप्त गर्दा बैङ्किङ ट्रान्सफर वा चेकमार्फत मात्र गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। यसका साथै, अनुसूची २ मा चन्दा दिनेको नाम, थर, वतन वा संस्थागत परिचय उल्लेख गर्नुपर्ने व्यवस्था छ। तर, दलहरूले यसलाई पालना गर्ने प्रवृत्ति देखाएका छैनन्।
दलहरूले लेखा परीक्षण प्रतिवेदन बुझाउँदा चन्दा तथा सहयोग र विशेष आर्थिक सहयोग शीर्षक अन्तर्गतको कुल आम्दानी मात्र उल्लेख गरेका छन्। चन्दा तथा सहयोग दिनेको नाम उल्लेख गर्ने अनिवार्यता बेवास्ता गरिएको छ। अनुसूची ३ अन्तर्गत गरेको आम्दानीलाई भने शीर्षकगत रूपमै राखिएको छ, जुन प्रकाशन बिक्रीबाट भएको आम्दानीसँग सम्बन्धित छ।
दलहरूले निर्वाचन आयोगमा बुझाएका विवरण आफ्नो वेबसाइटमार्फत सार्वजनिक गरेका छन्। ती विवरण अनुसार, नेपाली कांग्रेसले आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा एक करोड ७३ लाख ९४ हजार ४३९ रुपैयाँ चन्दा तथा सहयोगबाट आम्दानी गरेको छ। यसअघि कांग्रेसले यस शीर्षकमा दुई करोड ६५ लाख ६४ हजार ५७७ रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो।
नेकपा (एमाले) ले विशेष आर्थिक सहयोग अन्तर्गत आव २०८०/८१ मा ६२ लाख २४ हजार ५२० रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ। आव २०७९/८० मा सो दलले आर्थिक सहयोग शीर्षकमा पाँच करोड छ लाख ६८ हजार १७८ रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो। राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीले आव २०८०/८१ मा एक करोड १५ लाख ७२ हजार ३९६ रुपैयाँ चन्दा तथा सहयोगबाट प्राप्त गरेको छ। सो दलले स्थापनाको पहिलो वर्ष भने एक करोड ८६ लाख २५ हजार ८१५ रुपैयाँ चन्दा तथा सहयोगबाट प्राप्त गरेको थियो।
नेकपा (माओवादी केन्द्र) ले सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार १० हजार मात्र उसले चन्दाबाट सहयोग प्राप्त गरेको छ। चन्दा तथा सहयोगबाट सबैभन्दा बढी नेकपा (एकीकृत समाजवादी) ले आम्दानी गरेको छ। सो दलले आव २०८०/८१ मा तीन करोड ११ लाख ५९ हजार १४५ रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ, जसमध्ये संस्थागत सहयोग एक करोड ४५ लाख र व्यक्तिगत सहयोग करिब एक करोड ६६ लाख छ। तर, सो दलले पनि चन्दा तथा सहयोगको विवरण पारदर्शी गरेको छैन।
राजनीतिक दलसम्बन्धी ऐनले लिन नहुने स्वेच्छिक आर्थिक सहयोगको रकम कुनै दलले प्राप्त गरेको प्रमाणसहितको उजुरी परेमा वा अन्य कुनै स्रोतबाट जानकारी प्राप्त गरेमा, निर्वाचन आयोगले त्यससम्बन्धमा जाँचबुझ गर्ने व्यवस्था गरेको छ। यदि दलले त्यसरी रकम प्राप्त गरेको देखिएमा, त्यस्तो रकम आयोगमा दाखिला गर्न सम्बन्धित दललाई आदेश दिने उल्लेख छ।
यसअघि दलहरूले राजनीतिक नियुक्ति शीर्षकमा समेत आम्दानी जनाएका थिए। तर, हाल दलहरूले कुल आम्दानी मात्र उल्लेख गरेका छन्, सहयोग दिनेको नाम र शीर्षक उल्लेख गर्न चाहेनन्। यसले राजनीतिक दलहरूको आर्थिक पारदर्शितामा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
निर्वाचन आयोगले दलहरूको आर्थिक विवरण पारदर्शी बनाउन कडा कदम चाल्नुपर्ने माग गरिएको छ। राजनीतिक दलहरूले कानुनलाई बेवास्ता गरी चन्दा र सहयोग रकम अपारदर्शी बनाएको आरोप लागिरहेको छ। यसले दलहरूको विश्वसनीयतामा प्रश्नचिन्ह लगाएको छ।
