काठमाडौं – करिब ६ वर्षको प्रक्रिया पूरा गर्दै नेपालले पहिलोपटक आफ्नो सार्वभौम साख मूल्यांकन (सोभरेन क्रेडिट रेटिङ) सम्पन्न गरेको छ। यस ऐतिहासिक उपलब्धिमा नेपालले ‘डबल बी माइनस’ (BB-) स्कोर प्राप्त गरेको छ। यो नतिजा नेपालका लागि आर्थिक दृष्टिकोणले महत्वपूर्ण मानिएको छ, किनभने प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी (एफडीआई) र बाह्य ऋणको आकर्षणका लागि क्रेडिट रेटिङलाई निर्णायक सूचकका रूपमा हेरिन्छ।
क्रेडिट रेटिङको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
नेपालले कोभिड–१९ महामारी अघि नै क्रेडिट रेटिङको प्रक्रिया थालनी गरेको भए पनि महामारीका कारण यो प्रक्रिया रोकिएको थियो। अहिले प्राप्त रेटिङले नेपालको अर्थतन्त्रको संरचना, सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापन, र समष्टिगत आर्थिक सुदृढता देखाएको अर्थ मन्त्रालयको भनाइ छ। यसले नेपाललाई लगानीमैत्री वातावरण रहेको प्रमाणित गर्न मद्दत गर्नेछ।
रेटिङको महत्व र फाइदा
फिच रेटिङ एजेन्सीले गरेको विश्लेषणमा नेपालको सार्वजनिक ऋण र कुल गार्हस्थ उत्पादन (जीडीपी) को अनुपात ४४ प्रतिशत मा रहेको छ, जुन सुविधाजनक मानिन्छ। पूर्वअर्थसचिव शिशिरकुमार ढुंगानाका अनुसार, यो रेटिङले विदेशी लगानीकर्तामा विश्वास बढाउन, लगानीको जोखिम घटाउन, र न्यून ब्याजदरमा ऋण प्राप्त गर्न मद्दत गर्नेछ।
रेटिङका लाभहरू:
- सस्तो लगानीको पहुँच – ‘रिक्स प्रिमियम’ घट्नाले वैदेशिक लगानीको लागत कम हुने।
- वित्तीय स्रोत परिचालनमा सुधार – सार्वजनिक तथा निजी क्षेत्रका परियोजनाहरूमा सहुलियतपूर्ण ऋण पाउन सजिलो।
- वैदेशिक लगानी आकर्षण – ठूला परियोजनामा सहज लगानीको वातावरण।
निजी र सरकारी क्षेत्रका लागि अवसर
नेपाल उद्योग परिसंघका अध्यक्ष राजेशकुमार अग्रवालले क्रेडिट रेटिङले नेपालको निजी क्षेत्रलाई वैदेशिक लगानी भित्र्याउन ठूलो सहयोग पुर्याउने बताउँछन्। यसअघि कन्ट्री रेटिङ नभएका कारण ठूला अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीहरूले नेपालमा लगानी गर्न हिचकिचाउने गरेका थिए।
उनी भन्छन्, “अब विदेशी लगानीकर्ताले नेपालमा लगानी गर्दा विश्वस्त वातावरण महशुस गर्नेछन्। सरकारले पनि अब ठूला परियोजनाहरूका लागि ‘प्रोजेक्ट बैंक’ तयार पारी लगानीकर्ता आकर्षित गर्नुपर्छ।”
दीर्घकालीन चुनौती र सुधारका उपाय
पूर्वबैंकर अनलराज भट्टटराईले रेटिङले नेपालको वित्तीय स्थायित्व देखाए पनि दीर्घकालीन चुनौतीहरू बाँकी रहेको बताएका छन्। उनले रेमिट्यान्सबाहेक अन्य क्षेत्रको योगदान बढाउन र निजी क्षेत्रलाई विदेशी मुद्रामा ऋण तथा लगानीको प्रतिफल सुनिश्चित गर्न सक्षम बनाउनु आवश्यक रहेको सुझाव दिएका छन्।
निष्कर्ष
नेपालको ‘डबल बी माइनस’ स्कोरले देशको आर्थिक साख र लगानीमैत्री वातावरणलाई बलियो प्रमाणित गरेको छ। यो नतिजाले सरकार, निजी क्षेत्र, र विदेशी लगानीकर्ताबीच आत्मविश्वास थप्नेछ। साथै, अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट ऋण र लगानी भित्र्याउन सहज बनाउँदै देशको समग्र आर्थिक विकासमा योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालको यो कदमलाई आर्थिक सुधारको ऐतिहासिक उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ, जसले दीर्घकालीन रूपमा विदेशी लगानी आकर्षित गर्न बलियो आधार प्रदान गर्नेछ।
