घट्यो अधिक तरलता, ब्याजदर बढ्ला ?
काठमाडौं, १ फागुन – पछिल्लो एक महिनायता ब्याजदर घट्ने क्रम रोकिएको छ। पुस महिनासम्म बैंकहरूबीच ब्याजदर घटाउने प्रतिस्पर्धा देखिए पनि माघ महिनादेखि यो स्थिर बनेको छ। बैंकहरूले फागुन महिनाका लागि ब्याजदर यथावत् राखेका छन्, जसका कारण धेरैले अब ब्याजदर बढ्न सक्ने अनुमान गर्न थालेका छन्।
तरलता संकुचनको संकेत
बैंक तथा वित्तीय संस्थामा रहेको अधिक तरलता पनि क्रमशः घट्न थालेको छ। केही महिनाअघि पर्याप्त कर्जा प्रवाह नहुँदा बैंकहरूमा तरलता थुप्रिएको थियो। तर, पुस महिनामा मात्रै बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ८७ अर्ब रुपैयाँ कर्जा प्रवाह भएपछि अधिक तरलताको मात्रा घटेको छ।
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि पुस मसान्तसम्म कुल २ खर्ब ६५ अर्ब ५६ करोड रुपैयाँ कर्जा प्रवाह भएको छ, जसमा पुस महिनामा मात्र ८७ अर्ब २७ करोड कर्जा प्रवाह भएको छ।
सीडी रेसियो उकालो लाग्दै
बैंक तथा वित्तीय संस्थाको कर्जा निक्षेप अनुपात (सीडी रेसियो) समेत बढ्दो क्रममा छ। तीन महिनाअघि ७८.५ प्रतिशत रहेको सीडी रेसियो अहिले ७९.५ प्रतिशत पुगेको छ। मासिक रुपमा प्रवाह भएको कर्जा पछिल्लो साढे तीन वर्षयताकै उच्च हो। नेपाल राष्ट्र बैंकको आर्थिक अनुसन्धान विभाग प्रमुख गुणाकर भट्टका अनुसार यो प्रवृत्ति २०७८ असोजयता देखिएको उच्चतम स्तर हो।
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा ५.२ प्रतिशत कर्जा विस्तार भएको छ, जुन गत वर्ष सोही अवधिमा ४ प्रतिशत मात्र थियो। तर, राष्ट्र बैंकसँग संकलित तरलता रकम पनि घटिरहेको छ। दुई महिना अघिसम्म ३ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँसम्म रहेको अधिक तरलता अहिले २ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ हाराहारीमा झरेको छ।
ब्याजदर बढ्ने संकेत?
सीडी रेसियो बढ्न थालेपछि स्वाभाविक रूपमा ब्याजदर बढ्ने सम्भावना हुन्छ। जब कर्जाको माग निक्षेपको तुलनामा बढ्छ, बैंकहरूले निक्षेप संकलनका लागि उच्च ब्याजदर दिनुपर्ने हुन्छ। राष्ट्र बैंकले संकलन गर्ने अधिक तरलता रकममा कमी आउँदा ब्याजदर घट्ने सम्भावना कम देखिन्छ।
तर, नेपाल बैंकर्स संघका अध्यक्ष तथा माछापुच्छ्रे बैंकका सीईओ सन्तोष कोइरालाका अनुसार ब्याजदर तत्कालै बढ्ने अवस्था छैन। ‘धेरै नै घटिसकेकोले अब ब्याजदर घट्ने क्रम रोकिएको हो, तर ब्याजदर बढिहाल्छ भन्नु पनि सही हुँदैन,’ उनले भने।
एकजना बैंकरका अनुसार बैंकिङ प्रणालीमा अझै ६ खर्ब रुपैयाँ बराबरको कर्जा प्रवाह गर्ने क्षमता छ, जसले कम्तीमा एक वर्षलाई सहज अवस्था प्रदान गर्न सक्छ। निक्षेप संकलन पनि भइरहेकाले १-१.५ वर्षसम्म ब्याजदर अत्यधिक बढ्ने सम्भावना छैन।
रेमिट्यान्स र तरलता घट्दो क्रममा
नेपालको बैंकिङ प्रणालीमा तरलताको प्रमुख स्रोत रेमिट्यान्स हो। तर, पछिल्ला महिनामा रेमिट्यान्स वृद्धिदर खुम्चिएको छ। चालु आर्थिक वर्षको ६ महिनामा अमेरिकी डलरमा रेमिट्यान्स जम्मा १.१ प्रतिशतले मात्र बढेको छ। यसले निक्षेप संकलनमा दबाब पार्न सक्छ। कर्जा प्रवाह बढ्दै जाँदा अधिक तरलता लामो समयसम्म रहिरहने सम्भावना कम हुँदै गएको विश्लेषण गरिएको छ।
कर्जाको प्राथमिकता क्षेत्रहरू
चालु आर्थिक वर्षको पहिलो पाँच महिनामा आयातमा केन्द्रित कर्जा प्रवाह बढेको देखिन्छ। राष्ट्र बैंकका तथ्यांकअनुसार आयातमा आधारित ‘ट्रस्ट रिसिप्ट’ कर्जा ५६.६ प्रतिशतले बढेको छ। भन्सार विभागका अनुसार पहिलो ६ महिनामा आयात ७.०६ प्रतिशतले बढेको छ, जसले माग बढेको संकेत गर्दछ।
त्यस्तै, मार्जिन कर्जा २६.३ प्रतिशत, आवधिक कर्जा ३.१ प्रतिशत, हायर पर्चेज कर्जा ३.८ प्रतिशत, नगद प्रवाह कर्जा ४.७ प्रतिशत, रियल इस्टेट कर्जा ३.२ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। तर, अधिविकर्ष कर्जा ९.८ प्रतिशतले घटेको छ।
औद्योगिक उत्पादनतर्फको कर्जा ८.४ प्रतिशत, निर्माण क्षेत्रमा ७.७ प्रतिशत, थोक तथा खुद्रा व्यापार क्षेत्रमा ४.८ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ। यातायात, सञ्चार तथा सार्वजनिक सेवा क्षेत्रमा ५.७ प्रतिशत, सेवा उद्योगतर्फ ५.७ प्रतिशत, उपभोग्य क्षेत्रमा ५.८ प्रतिशत, र कृषि क्षेत्रमा जम्मा ०.०२ प्रतिशतले मात्र कर्जा प्रवाह भएको छ।
निष्कर्ष
हाल बैंकिङ प्रणालीमा पर्याप्त तरलता भए पनि सीडी रेसियो बढ्दै गएको, कर्जा प्रवाह तीव्र भएको, रेमिट्यान्स वृद्धिदर सुस्त भएको तथा राष्ट्र बैंकसँगको तरलता संकलन घटेको कारण निकट भविष्यमा ब्याजदर स्थिर रहन सक्ने देखिन्छ। तर, कर्जाको माग अझै बढेमा ब्याजदर क्रमशः उकालो लाग्न सक्छ।
